|
مدیریت فناوری و نوآوری:
فناوری و نوآوری ”فناوری“
دربردارنده كلیه روشها، فرآیندها سیستمها و
مهارتهایی است که جهت تبدیل منابع به محصولات بکار گرفته میشوند. به
هرگونه تغییر و تحول در فناوری (ترک روشهای قدیمی و سنتی انجام امور)
”نوآوری“ اطلاق میشود. از جمله مهمترین انواع نوآوری، میتوان به
”نوآوری در محصول“ و ”نوآوری در فرآیند“ اشاره كرد.
نوآوری در فرآیند عبارتست از ایجاد تحولات موثر در
روشهای تولید بروندادها و محصولات. نوآوری در محصول نیز دربرگیرنده
تغییرات و تحولاتِ ایجادشونده در خودِ بروندادها (اعم ازمحصولات و
خدمات) است.
چرخه عمر فناوری
این چرخه با شناسایی یک نیاز آغاز شده و با تدارك
روشهایی برای برطرفکردن آنها از طریق علوم ویا دانشهای کاربردی
دنبال میشود.
• اشاعه نوآوریهای فناورانه:
افرادی که فناوریهای نوین را برمیگزینند به ترتیب
در پنج گروه ذیل تقسیمبندی میشوند:
1. نوآوران: این دسته از افراد
معمولاً ماجراجو هستند، بطوریكه که برخی افراد, آنان را خودرای و
یکدنده و یا حتی افراطی تلقی میكنند.
2. پذیرندگان پیشرو (زودهنگام):
موفقیتِ فناوریهای نوین برای این افراد, بسیار حائز اهمیت است. زیرا
اغلب دارای رهبرانی نوگرا و ایدهپرداز هستند.
3. اکثریت پیشرو (زودهنگام): این
دسته ازبرگزینندگان, تعمق بیشتری روی مسائل میكنند و تصمیمگیریشان
مبنی بر بکارگیری فناوریهای نوین، نیازمند زمان بیشتری است.
4. اکثریت پسرو (دیرهنگام): این
گروه نسبت به تحولات فناورانه بدبین میباشند و رویکردشان به نوآوری,
با احتیاط فراوانی همراه است و غالباً در اثر افزایش نیازهای اقتصادی
یا فشارهای اجتماعی, فناوریهای جدید را میپذیرند.
5. عقبماندهها: این گروه نیز
اغلب به خاطر انزوا و دیدگاههای محافظهکارانه خود، بسیار بدبینانه
نسبت به نوآوری و تحول مینگرند.
نوآوری فناورانه در یك محیط رقابتی
تصمیمگیریهای راجعبه فناوری و نوآوری بسیار
استراتژیك هستند و باید به روشی كاملاً سیستماتیك با آنان روبرو گردید.
الف. پیشتازان فناوری:
پیشتازبودن در فناوری, مستلزم تحمل هزینهها و
مخاطرات بسیاری است, بههمین خاطر، الزاماً بهترین رویکرد برای یك
سازمان محسوب نمیشود.
• مزایای پیشتازبودن درفناوری:
چیزی که نوآوران و پیشتازان در فناوری را به خود جلب مینماید، امکان
كسب سود بسیار بالا و مزایای ناشی از ”نفرِ اول بودن“ است. در صورتی که
این پیشتازبودن در فناوری, کارآیی سازمان را نسبت به دیگر رقیبانش
بالاتر ببرد، سبب ایجاد یک برتری و مزیت هزینهای خواهد شد.
ب. دنبالهروان فناوری:
• نه هیچیک از سازمانها بهطور مساوی مستعد
پیشتازبودن در فناوری هستند و نه اینكه سوددهی پیشتازبودن برای همه
آنان یكسان است.
• از پیروبودن در فناوری می توان برای حمایت از
استراتژیهای كمهزینگی و تمایز خود بهره برد.
• زمان پذیرفتن فناوری وابسته به نیازهای
استراتژیك سازمان و مهارتهای فناورانه موجود در سازمان (همپایه منافع
بالقوه فناوری جدید) است.
ارزیابی نیازهای فناوری
ارزیابی نیازهای فناوری یک سازمان, مشتمل بر برآورد
فناوریهای موجود و ارزیابی روندهای محیطی موثر در صنعت, است.
• برآورد فناوریهای موجود: ممیزی
فناوری امكان میدهد تا فناوریهای کلیدی را كه سازمان بدانها وابسته
و متكی است مشخص شوند. مهمترین بعد یک فناوری نوین، ارزش رقابتی آن
است. یکی از فنون سنجش ارزش رقابتی، دستهبندی فناوری در یكی از
گروههای ذیل است: فناوریهای نوظهور، فناوریهای درحالتكامل
(پیشرونده)، فناوریهای کلیدی و فناوریهای بنیادین.
• ارزیابی روندهای فناورانه محیطی:
درست همانند تمامی انواع برنامهریزیها، تصمیمات مرتبط با فناوری نیز
باید بین توانمندیهای درونی سازمان (نقاط ضعف و قوت) و فرصتها و
تهدیدهای خارجی توازن برقرار کند.
1. ترازیابی: در طی این فرآیند،
تجربیات, دانش, و فناوریهای سازمان با دیگر شرکتها مقایسه میشود.
لازم به ذکر است که در صنایع مختلف, ترازیابی فناوریهای یك سازمان با
دیگر رقیبان، متفاوت است.
2. رصد جهانی: این فرآیند بر
هرآنچه در حوزه امور سازمان, ممكن و قابل انجام است و آنچه که در حال
توسعه است، متمرکز میگردد. در این فعالیت كوشش میشود تا از طریق رصد
و پایش جهان, فناوریهای نوین و نوظهور در یك صنعت, كشف و شناسایی
گردد.
نحوه تصمیمگیری درمورد نوآوریهای فناوری
بایستی تصمیمگیری درباره نوآوریهای فناورانه, بین
بسیاری از عوامل مرتبط، توازن برقرار کند. موثرترین رویکرد به فناوری,
نهتنها به توانایی فناوری در حمایت و برآوردن نیازهای استراتژیک
سازمان وابسته است, بلکه به توانمندیها و قابلیتهای سازمان در
بهکارگیری موفقیتآمیز فناوری نیز بستگی دارد.
• میزان پذیرش بازار (موردانتظار):
نخستین مسالهای که باید در تدوین یک استراتژی در باب نوآوریهای
فناورانه به آن پرداخت، پتانسیل بازار است.
1. هنگام برآورد میزان تقاضای بازار، مجریان باید
دو چیز را مشخص نمایند: اول اینكه, باید در کوتاهمدت، کاربردی که
نشانگر ارزش و اهمیت فناوری نوین باشد، ارایه شود. دیگر اینكه, باید
مجموعهای از کاربردها در طولانیمدت وجود داشته باشد که نشان دهند
فناوری نوین وسیلهای قطعی برای رفع آن دسته از نیازهای بازار است.
• امکانسنجی فناورانه: ممکن است
برخی از موانع فنی, باعث سد راه یا ایجاد وقفه در پیشرفت گردند.
• توجیه اقتصادی: این مورد نیز
ارتباط بسیار نزدیکی با امکانسنجی فناورانه دارد. مجریان باید این
مساله را نیز در نظر بگیرند که آیا پروژه, دربردارنده محرك مالی (بازده
محتملِ) خوبی هست یا خیر.
• توسعه شایستگیهای آینده:
سازمانها موظفند استراتژیهای خود را بر اساس شایستگیهای محوریشان
تدوین نمایند. این مساله درباره استراتژیهای فناورانه و نوآورانه نیز
صادق است.
• تناسب سازمانی: آخرین مواردی که
باید هنگام تصمیمگیری در رابطه با نوآوریهای فناورانه, به آنها
پرداخت، عبارتند از: فرهنگ سازمان، علایق مدیران و انتظارات ذینفعان و
سهامداران. معمولاً سازمانهای سردمدار فناوری, استراتژیهای فناوری
مبنی بر ”رقابتِ تهاجمی“ و ”اولینبودن“ را برمیگزینند. در بسیاری
موارد نیز، مجریانی كه دغدغه هزینهها را دارند بیشتر ترجیح میدهند
وارد كار نشوند تا اینكه در شرایط شكست قرار گیرند.
نحوه دستیابی به فناوریهای نوین
در بسیاری از صنایع، عمدهترین منابع فناوری نوین،
سازمانهایی هستند كه از فناوری موردنظر استفاده میكنند. اساساً
چگونگی اکتساب فناوری نوین، تصمیمگیری بین خرید یا ساخت فناوری است.
• توسعه داخلی: توسعه فناوری نوین
در یک شرکت, امكان ایجاد و حفظ امتیاز انحصاریت فناوری را برای شرکت
مقدور میسازد.
• خرید: تقریباً اغلب فناوریها
را میتوان در محصولات و فرآیندهایی که به سادگی و آزادانه قابلخرید
میباشند, یافت.
• قرارداد توسعه: در صورتی که
فناوری موردنظر موجود نباشد ویا شرکت منابع یا زمان کافی جهت توسعه آن
را دراختیار نداشته باشد، میتواند با انعقاد قراردادی (به کمک منابع
خارجی) به توسعه فناوری موردنظر بپردازد.
• دریافت امتیاز: فناوریهایی را
که نمیتوان بهسادگی در غالب یك محصول (یا جزیی از یك محصول) خریداری
نمود, میتوان با پرداخت هزینهای, تحت امتیاز (لیسانس شرکت سازنده)
بدست آورد.
• دادوستد فناوری: یکی دیگر از
روشهای دستیابی به فناوری نوین دادوستد یا تبادل فناوری میباشد.
• همكاریهای تحقیقاتی و سرمایهگذاری
مخاطرهپذیر مشترك: همكاریهای در راستای توسعه فناوریهای
نوین تشکیل میگردند.
• دستیابی به مالک فناوری: در
صورتی که شرکتی فاقد فناوری موردنظر باشد و در عین حال مایل به کسب
مالکیت آن فناوری باشد، می تواند شرکت صاحب فناوری را خریداری نماید.
فناوری و سِمُتهای مدیریتی
معمولاً در سازمانهای بزرگ, مسائل حوزه فناوری جزء
مسؤولیتهای معاونان تحقیق و توسعه است. اخیراً شرکتهای زیادی سِمُت
جدیدی با عنوان ”مدیر ارشد فناوری“ را ایجاد کردهاند. دامنه مسؤولیتهای
مدیر ارشد فناوری بسیار فراگیر و منسجم, و در سطح كلان شركت است.
• در یك سازمان, افرادی كه نقشی کلیدی در دستیابی و
توسعه فناوریهای نوین بازی میكنند عبارتند از: نوآور تکنیکی، قهرمان
تولیدگر محصول و قهرمان ارشد اجرایی.
1. نوآور فنی: فناوری نوینی را
توسعه میدهد ویا مهارتهای کلیدی موردنیاز برای نصب یا بكارگیری
فناوری را دارد.
2. قهرمان تولیدگر محصول: فردی
است كه غالباً موقعیت یا شان خویش را بهخطر میاندازد تا ایده در
سازمان ارتقا یابد، بعلاوه میكوشد حمایتهای سازمان را برای آن جذب
نموده و طرح مورد پذیرش واقع شود.
3. قهرمان ارشد اجرایی: حمایت
نهایی و كامل از پروژه توسط مدیر ارشد سازمان كه شرایط, اختیارات و
منابع مالی موردنیاز برای حمایت از پروژه و قهرمان تولیدگر محصول را
دارد, محقق خواهد شد. سازماندهی برای نوآوری این سازماندهی نیازمند
ایجاد توازن و تعادلی بین شکوفایی انرژی و توانمندیهای خلاقانه افراد
و کنترل نتایج در راستای برآوردن نیازمندیهای بازار طبق یک برنامه
زمانبندی است.
• شکوفایی خلاقیت: باید فرهنگ
سازمانی مشوق نوآوری باشد.
• حذف دیوانسالاری (بوروکراسی):
دیوانسالاری دشمن نوآوری است. همانقدر که دیوانسالاری میتواند باعث
حفظ نظم و افزایش كارآیی شود، میتواند كاملاً در مقابل نوآوری نیز
قرار گیرد.
• پیادهسازی پروژههای توسعه:
یکی از ابزارهای قوی برای مدیریت فناوری و نوآوریها در سازمان، پروژههای
توسعه است. پروژه توسعه یک فعالیت متمرکز سازمانی است که به منظور خلق
محصول یا فرآیند نوین از طریق پیشرفتهای حاصل از فناوری است. معمولاً
پروژههای توسعه در یکی از چهار گروه زیر قرار میگیرند:
1. پروژههای توسعه تحقیقاتی یا پیشرفته, که به
منظور خلق علوم جدید در جهت استفاده در یك پروژه خاص تعریف می شوند.
2. پروژههای توسعه جهشی, که برای خلق اولین نسل یک
محصول یا فرآیند طراحی میشوند.
3. پروژههای توسعه ساختاری, که ساختار یا معماری
شالودهای پروژههایی را بنا مینهند که مجموعه چندین پروژه را در دل
خود خواهند داشت.
4. پروژههای توسعه جزئی, که دامنه فعالیت محدودتری
دارند و درراستای ایجاد بهبود و پیشرفت تدریجی در یک محصول یا فرآیند
موجود تعریف میشوند.
• فناوری، طراحی مشاغل و منابع انسانی:
انتخاب یک فناوری نوین غالباً ما را ملزم به ایجاد
تغییراتی در نحوه طراحی مشاغل مینماید. معمولاً هدف از چنین روش
بازطراحی و بازتعریف مشاغل اینست كه افراد به گونهای با الزامات و
نیازهای فناوری هماهنگ شوند كه عملکرد فناوری را بیشینه نمایند. ولی
اغلب چنین كارهایی در بیشینهكردن بهرهوری كل با موفقیت همراه
نمیشوند زیرا بخش انسانی معادله را از نظر دور میدارند.
رویكرد سیستمهای اجتماعی-فنی در بازطراحی امور و
مشاغل, (به طور خاص) به گونهای به بازطراحی وظایف میپردازد كه كارآیی
اجتماعی (انسانی) و فنی كار را توامان بهینه سازد.
برگردان: رضا صفایی
(اندیشگاه شریف)
بازگشت
| 
